METODYKA HARCERSKA

Proponowana metodyka jest właściwa do pracy z harcerkami i harcerzami w wieku 10-13 lat. Charakterystyczną formą aktywności w tej grupie metodycznej jest gra - rozumiana jako/obejmująca działanie pozwalające na przyswajanie technik harcerskich w podstawowym zakresie, nabywanie podstawowej podstawowej wiedzy i umiejętności harcerskich, praca w zespołach oraz towarzyszące temu współzawodnictwo, podział na zespołyoraz współzawodnictwo, stwarzające możliwość stałej aktywności i sprawdzania się. Harcerki i harcerze uczestniczą w życiu drużyny organizowanym przez drużynowego, a jednocześnie ale też wraz z zastępowym zaczynają współorganizować działania zastępu.
 

CELE WYCHOWAWCZE
 

Harcerka/Harcerz jest przyjazna(y), tolerancyjna(y), pogodna(y), życzliwa(y), wrażliwa(y), spostrzegawcza(y), ambitna(y), śmiała(y), odważna(y), kulturalna(y), schludna(y), jest przykładem dla innych, pracuje nad sobą
kompetencje harcerki/harcerza
-> w sferze rozwoju społecznego
jest świadomym członkiem ZHP, zna swoje prawa i obowiązki, zdaje sobie sprawę z przynależności do różnych grup społecznych: rodziny, społeczności lokalnej, grupy etnicznej, narodu, państwa, społeczności europejskiej i światowej, aktywnie współdziała w grupie, umiejętnie się komunikuje z innymi, buduje więzi międzyludzkie, aktywnie uczestniczy w życiu rodziny i wypełnia wynikające z tego obowiązki, dostrzega i rozwiązuje problemy oraz wypełnia zadania w najbliższym otoczeniu i środowisku lokalnym, potrafi podejmować decyzje dotyczące grupy, do której należy, odpowiednio zachowuje się podczas uroczystości harcerskich, szkolnych, państwowych, 
-> w sferze rozwoju intelektualnego
chętnie zdobywa nowe umiejętności i wiadomości, jest ciekawy i zainteresowany światem, jego różnorodnością, bogactwem i pięknem, jest twórczy, chętnie wykorzystuje swoja wiedze i umiejętności w aktywnym działaniu,
-> w sferze rozwoju emocjonalnego
dostrzega potrzeby własne oraz innych ludzi, rozpoznaje, formułuje, wyraża i nazywa swoje uczucia,
-> sferze rozwoju fizycznego
dba o własne zdrowie, przestrzega zasad higieny, rozpoznaje zagrożenia życia i zdrowia i właściwie na nie reaguje, aktywnie uczestniczy i współorganizuje formy aktywnego wypoczynku oraz zabawy sportowe, zna i przestrzega zasady obowiązujące w danej dyscyplinie i zasadę "czystej gry", 
-> w sferze rozwoju duchowego
szanuje i przestrzega obowiązujące go prawa ( prawa ucznia, Prawo Harcerskie, prawa wynikające z wyznawanej wiary), poznaje i hierarchizuje wartości, wie, które z nich i dlaczego są powszechnie akceptowane, dostrzega różnorodność postaw i zachowań ludzi.
zadania drużynowego
-> w zakresie rozwoju społecznego
kształtowanie postawy obywatelskiej i patriotycznej do odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu społecznym i publicznym, wspieranie prawidłowego rozwoju społecznego, w tym koleżeństwa, przyjaźni i empatii,
-> w zakresie rozwoju intelektu
kształtowanie postawy ciekawości, otwartości i poszanowania nauki, zainteresowanie światem, jego różnorodnością, bogactwem i pięknem, kształtowanie poczucia odpowiedzialności za środowisko, rozbudzanie twórczej postawy wobec świata, w zakresie rozwoju emocjonalnego wspieranie prawidłowego rozwoju emocjonalnego, rozwijanie wrażliwości harcerki/ harcerza,
-> w zakresie rozwoju fizycznego
wspomaganie harmonijnego rozwoju psychofizycznego, rozwijanie i doskonalenie sprawności ruchowej i tężyzny fizycznej, rozwijanie poczucia odpowiedzialności za zdrowie swoje i innych, kształtowanie motywacji do podejmowania samodzielnych działań na rzecz harmonijnego rozwoju fizycznego, wdrażanie do aktywnego i bezpiecznego wypoczynku oraz spędzania wolnego czasu, w zakresie rozwoju duchowego, ukazywanie konieczności doskonalenia samego siebie głównie poprzez pracę z Prawem Harcerskim wspieranie w poszukiwaniu wartości, kształtowanie refleksyjnej postawy wobec człowieka, jego natury, powinności moralnych, stwarzanie możliwości do dokonywania właściwej hierarchizacji wartości, kształtowanie tolerancji dla przekonań i poglądów innych ludzi.
 

FUNKCJONOWANIE HARCERSKIEJ METODY WYCHOWAWCZEJ
 

Prawo i Przyrzeczenie Harcerskie
Prawo i Przyrzeczenie Harcerskie to fundamenty pracy wychowawczej z harcerką i harcerzem. Prawo i Przyrzeczenie są przyjmowane jako jasny i spójny system wartości, jego zapisy są niekwestionowane i przyjmowane wprost. 
Są one dla tej grupy metodycznej bezdyskusyjną wartością. Harcerze i harcerki traktują je jako jasny sposób postępowania.
system małych grup
System małych grup jest realizowany przez pracę w zastępach. Dla prawidłowego funkcjonowania systemu małych grup w tej grupie metodycznej istotne jest, aby:
zastępowy był starszy wiekiem i doświadczeniem od członków zastępu, on planuje i inicjuje pracę zastępu, chłopcy i dziewczynki byli zorganizowani w odrębnych zastępach, stopniowo zwiększała się samodzielność zastępu (od zadań międzyzbiórkowych drużyny do samodzielnych zbiórek zastępu).
uczenie w działaniu
Zdobywanie przez harcerki i harcerzy wszelkich umiejętności odbywa się w skonkretyzowanym działaniu - w dużej części poprzez grę, realizowaną przede wszystkim w zadaniach zespołowych i międzyzbiórkowych. Zakładając samodzielne planowanie, realizację i podsumowanie działań zadanie zespołowe angażuje wszystkich członków zastępu wykorzystując przy tym ich potencjał i rozwijając umiejętności.
stale doskonalony i pobudzający do rozwoju program
Działania programowe mają na celu zaznajomienie harcerzy z ideami harcerstwa i technikami umiejętnościami harcerskimi.
Plan pracy drużyny jest ukierunkowany jest:
budowaniem tożsamości i odrębności zastępu oraz obrzędowości,
zadaniami prób na stopnie harcerskie i wymaganiami sprawności, 
poznawaniem i doskonaleniem technik harcerskich.
Praca z pewnymi standardami ogólnoorganizacyjnymi ("elementarz" wiedzy i umiejętności)
 

STOSOWANE INSTRUMENTY METODYCZNE
 

Zadanie zespołowe jako dominująca forma pracy zastępu
próba harcerki/ harcerza
Każdy, niezależnie od momentu wstąpienia do organizacji, zaczyna swą przygodę harcerską od próby harcerki/harcerza. Jej zakończenie wiąże się z dopuszczeniem do Przyrzeczenia Harcerskiego i pozwala na otwarcie próby na stopień harcerski właściwy dla wieku harcerki/harcerza. Próba harcerki/harcerza trwa do 6 miesięcy.
stopnie harcerskie
Harcerskie wychowanie dokonuje się przez stopnie. Dzięki ich wymaganiom harcerka i harcerz osiągają swój poziom dojrzałości harcerskiej i społecznej. Dlatego tak ważna jest ich rola. 
W metodyce harcerskiej dla zapewnienia możliwości pełnego rozwoju i kształtowania pozytywnych postaw powinny być wykorzystywane przede wszystkim stopnie: 
Stopień I - jestem
Stopień II- poznaję sprawności
Sprawności są w harcerstwie formą kształtowania i zdobywania umiejętności. Służą budzeniu, rozwijaniu i pogłębianiu zainteresowań, umożliwiają przyswajanie wiedzy i pożytecznych umiejętności. Przez sprawności harcerki i harcerze ćwiczą zaradność w różnych kierunkach oraz uczą się rzetelności w działaniu. Najbardziej odpowiadającym wiekowi harcerskiemu instrumentem metodycznym jest sprawność jednogwiazdkowa, związana tematycznie z ogólną wiedzą harcerską, ideą harcerską, technikami.
specjalności, rozwijanie zainteresowań
Głównym tematem programu drużyn i zastępów są techniki harcerskie i podstawowa wiedza harcerska. Indywidualne zainteresowania realizowane są w próbach na stopnie, przez kolejne sprawności harcerskie oraz przy realizacji zadań zespołowych.. Jakiekolwiek zainteresowanie ma charakter krótkotrwały i płytki (np. kolekcjonerstwo). Nie ma zainteresowań zbiorowych. Nie ma zastępów specjalnościowych.
 

DZIAŁANIE DRUŻYNY
 

zorganizowanie do działania
Drużyna zwykle składa się z 2-5 zastępów. Działa w niej zastęp zastępowych i Rada Drużyny. Drużyna pracuje zastępami stopniowo osiągającymi samodzielność w zakresie planowania i organizowania swojej pracy. Wyznaczony przez drużynowego starszy zastępowy organizuje wykonanie zadań określonych samodzielnie lub przez drużynowego i Radę Drużyny. O najistotniejszych sprawach w drużynie decyduje Rada Drużyny. Drużynowy wspólnie z przybocznym organizuje działania drużyny - drużynowy i przyboczni tworzą zespół. 
Harcerki i harcerze uczestniczą w życiu drużyny organizowanym przez drużynowego, 
a jednocześnie wraz z zastępowym stopniowo zaczynają współorganizować działania zastępu.
rola grupy rówieśniczej
Harcerki i harcerze kształtują swoją tożsamość i jedność w ramach zastępu i drużyny. Podstawowe potrzeby realizowane są przez przynależność i zaangażowanie w pracę zastępu, który jest w tym momencie najbardziej naturalnym środowiskiem rówieśniczym. 
zbiórka zastępu
Zbiórki zastępu odbywają się w regularnie, np. w tygodniowym rytmie. Przygotowane i prowadzone są przez zastępowego przy wsparciu przybocznych lub drużynowego. Członkowie zastępu włączają się w zbiórkę przez aktywny udział w proponowanych zadaniach. Przygotowują część elementów zbiórek m.in. przez realizację zadań międzyzbiórkowych.
zbiórka drużyny
Zbiórki odbywają się w regularnie, w trybie określonym kalendarzem drużyny. Tematyka zbiórek związana jest przede wszystkim z treściami służącymi poznaniu harcerstwa, poznawaniu Prawa i Przyrzeczenia Harcerskiego, zdobyciu elementarnej wiedzy o harcerstwie oraz przyswojeniu podstawowych umiejętności i technik harcerskich. Harcerki i harcerze uczestniczą w zbiórkach, najczęściej działając w zastępie.
formy pracy
Dla zapewnienia jak najlepszych efektów wychowawczych podczas zbiórek należy stosować przemienność form, zwłaszcza takich, które stwarzają możliwość stałej aktywności i sprawdzania się.
Formą letniej działalności jest :
Obóz 
Drużyna organizuje obóz letni podsumowujący całoroczną pracę wychowawczą. Dobrym rozwiązaniem jest obóz w ramach zgrupowań hufcowych lub wspólnie z kilkoma innymi drużynami - wtedy powstaje możliwość podziału zadań między kadrę pozostałych drużyn.

Stanica NAL 
Formą działalności drużyny jest również stanica NAL, pozwalająca rozwijać umiejętności, wiedzę harcerską i zainteresowania oraz zapewniająca bezpieczny i aktywny wypoczynek w miejscu zamieszkania.
 

DEMOKRACJA W DRUŻYNIE
 

Drużynowy jest przywódcą i autorytetem. W istotny sposób wpływa na kształt programu drużyny oraz kwestii organizacyjnych. Inicjuje przedsięwzięcia realizowane w drużynie. Kieruje zastępem zastępowych. Współpracuje z przybocznymi, dba o ich rozwój i wychowuje następcę.
W drużynie działa Rada Drużynyktóra bierze udział w procesie decyzyjnym, przy czym ostateczna decyzja podejmowana jest przez drużynowego. Drużynowy sam wybiera swoich przybocznych. 
Zasady demokracji obowiązują również wewnątrz zastępu. Członkowie zastępu mają wpływ na życie zastępu, na dobór zadań zespołowych, uczestniczą w ich planowaniu i realizacji.
 

WSPÓŁPRACA Z RODZICAMI I ŚRODOWISKIEM
 

środowisko lokalne
Drużyna jest środowiskiem wychowawczym i jako takie współpracuje z innymi (np. szkoła, parafia). Istotne jest aby współpraca z nimi opierała się na zasadzie partnerstwa. Szczególnie ważna jest współpraca z radą pedagogiczną szkoły i poszczególnymi nauczycielami. Część przedsięwzięć podejmowanych przez drużynę skierowana jest do środowiska szkolnego. 
rodzice
Szczególnie ważny dla prawidłowego przebiegu procesu wychowawczego jest stały kontakt drużynowego z rodzicami. Powinni oni być informowani o możliwościach, jakie stwarza harcerstwo dla ich dzieci w zakresie kształtowania pozytywnych postaw zdobywania wiedzy i wszechstronnego rozwoju zainteresowań. Drużyna dzięki rzetelnemu i odpowiedzialnemu działaniu pracuje na zaufanie rodziców.